1. Asal-Usulipun
Pangeran Purbaya punika asma aslinipun *Jaka Umbaran*. Tegesipun _diumbar_ utawi ditelantarkan. Piyambakipun putra saking Panembahan Senopati, raja ageng Mataram Islam ingkang sepisan, lan Putri Ki Ageng Giring.
Kacarios ing Babad Tanah Jawi, Ki Ageng Giring gadhah dewegan ajaib. Sinten ingkang ngombe toyane ngantos telas, tedhakipun badhe dados raja-raja tanah Jawa. Nanging dewegan wau malah kaombe dening Ki Ageng Pemanahan ingkang luwe lan kesel.
Kanggo nebus lepat, Pemanahan banjur nikahaken putrane, Sutawijaya (sawise dados Senopati) kaliyan putri Giring. Nanging Sutawijaya wau wangsul dhateng Mataram lan nilar garwane ingkang nembe ngandhut. Lajeng lair Jaka Umbaran.
2. Saka Anak Buangan Dadi Senopati
Bareng saksampunipun dewasa, Jaka Umbaran sowan dhateng Mataram, nyuwun pangakening bapak. Kanthi kasakten ingkang sejajar kaliyan Raden Rangga, putra Senopati ingkang kondhang sakti, panjenenganipun angsal pangakoni lan gelar *Pangeran Purbaya*.
Ing Babad kasebat, Purbaya punika putra Senopati ingkang paling sekti nomer kalih. Yen Raden Rangga Samudra seda timur, Purbaya dados cagak utawi benteng.
3. Dadi Bentenge Tahta Mataram
Nalika Mataram dipun pimpin dening kaponakane piyambak, inggih punika Sultan Agung Hanyakrakusuma (1613-1645), Purbaya ngadeg dados tameng. Panjenenganipun ndampingi Sultan Agung ing Perang Batavia nglawan VOC Walandi, lan njaga kraton nalika Sultan Agung tindak perang.
Amargi wibawa lan kasekten, wonten kapitadosan rakyat bilih Sultan Agung punika sejatine putra kandung Purbaya. Kacarios bayi Sultan Agung dipun ijol kaliyan bayine Purbaya piyambak, supados darah Mataram lan darah Giring manunggal. Nanging punika namung cariyos rakyat.
Ngantos jaman Amangkurat I, putrane Sultan Agung ingkang watakipun keras lan remen mbrastha para sesepuh, Purbaya meh katumpes. Nanging slamet amarga dipun ayomi Ibu Suri, garwane Sultan Agung.
4. Gugure Sang Benteng ing Gegodog
Pungkasaning gesang Pangeran Purbaya punika tragis, ing taun 1676, pecah pemberontakan ageng *Trunajaya* saking Madura.
Perang punika sejatine perang keluarga. Garwane Purbaya piyambak isih trah Kajoran, dene keluarga Kajoran punika dados pendukung utama Trunajaya. Dados ing medan Gegodog, Purbaya ingkang sampun sepuh kedah ngangkat senjata nglawan keluarganipun piyambak kanggo bela Mataram.
Tanggal *13 Oktober 1676*, ing Desa Gegodog (sacelakipun Besuki), pasukan Mataram ingkang dipun pimpin Adipati Anom ajur mumur dipun gempur pasukan Trunajaya lan prajurit Makassar. Ing mrika, Pangeran Purbaya gugur minangka pahlawan, katut dikeroyok ing yuswa senja.
Gugure Purbaya dados tandha rubuhipun benteng moral Mataram lawas. Sawise punika, Keraton Plered gampil runtuh.
Sakniki makamipun wonten ing Desa Wotgaleh, Berbah, Sleman, celak Pangkalan Adi Sucipto, dipun rumat minangka situs cagar budaya.
Saking Pangeran Purbaya kita sinau: kesetiaan dhateng negara punika ngantos pati, senajan kedah nglawan raos pribadi.
